بارون ژولیوس دو رویتر؛ این اسم کسی بود که قرار بود در ازای وامی که به ناصرالدین شاه می‌دهد، برای 60 سال کل ایران را اجاره کند. ماجرای قرارداد رویتر هم مثل قضیه تنباکو با مخالفت علما لغو شد اما چندتایی یادگاری هم برای ما گذاشت؛ چیزهایی مثل نفرت مردم از قاجار و زمینه‌سازی انقلاب مشروطه یا چیزهایی مثل اسم همان لرد انگلیسی که باید در کتاب تاریخ‌مان زیرش خط می‌کشیدیم و حفظش می‌کردیم.

جالب است بدانید که یکی از یادگاری‌های عجیب همین قرارداد، چیزی است که حالا هر شب هر شب آگهی‌هایش را می‌بینیم، بانک. طبق کلاهی که رویتر سر ناصرالدین‌شاه گذاشته بود، انحصار تشکیل بانک و چاپ اسکناس در ایران هم برای 60 سال به او واگذار شده بود. بعید است که شاه پیر، چیزی از مفهوم بانک فهمیده باشد اما به هر حال او زیر پای این برگه را مهر کرده بود و لرد زرنگ قصه، سال 1267 شمسی اولین بانک ایرانی را به اسم «بانک شاهی» تاسیس کرد و اسکناس 1 تومانی هم چاپ زد؛ منتهی این «بانک شاهی» ایران در ایران نبود و در لندن مستقر بود؛ پس خاندان قاجار و اشراف پول‌هایشان را می‌فرستادند لندن. این «بانک شاهیي» تا سال 1331 هم سرپا بود و بعد از چند بار تغییر اسم، آخرش شد «بانک انگلیس در ایران و خاورمیانه».

اما اولین بانک ایرانی‌ای که در خود ایران شروع به کار کرد، بانک سپه بود که اولین شعبه‌اش هم در رشت افتتاح شد. حق انحصاری چاپ اسکناس را هم بانک ملی در سال 1311 از بانک شاهی خرید. دولت هم از خداخواسته، بعد از 3 ماه اسکناس‌های بانک شاهی را از سیستم گردش پولی خارج کرد؛ یعنی همان اسکناس‌هایی که عکس شاه پیر و گول‌خورده قاجار، ناصرالدین رویشان بود.

منبع؛ مجله همشهری جوان، شماره 164، احسان رضایی.